اگر میدان شهرداری را روح پرنشاط، غوغای شبانه و ویترین معاصر شهر بدانیم و سبزه میدان را کانون وقار و اصالت محلی قلمداد کنیم، «باغ محتشم» به همراه «عمارت کلاه‌فرنگی»، شش‌های پرنفس، ریه سبز، کهنسال‌ترین بوستان و زمرد درخشان این دیار بارانی است. این مجموعه عظیم تاریخی-طبیعی، جایی است که عطر خاک نم‌خورده، سایه‌سار چنارهای صدساله، زمزمه‌ی خاطره‌انگیز رودخانه گوهررود و شکوه یک بنای چندطبقه قاجاری در هم آمیخته‌اند تا یکی از غنی‌ترین و ماندگارترین تصویرهای شمال ایران را بسازند.
از املاک شخصی اشراف تا پارک عمومی مردم
ریشه تاریخی باغ محتشم به دوران حکومت قاجاریه و اواخر سلطنت ناصرالدین‌شاه بازمی‌گردد. سنگ‌بنای این باغ پهناور را «اکبرخان بیگلربیگی»، از مالکان متنفذ، سرشناس و اجاره‌داران گمرک گیلان برپاداشت. او با کانال‌کشی، تمیزکاری زمین‌های اطراف گوهررود و کاشت هزاران نهال صنوبر، چنار، جوز و درختان بومی شمال، باغی باشکوه بنیان نهاد.
پس از درگذشت اکبرخان، این ملک عظیم به تنها دخترش رسید و از آنجا که همسر او «صادق‌خان اکبر محتشم‌الملک» (از رجال سیاسی و نامدار دوره قاجار و پهلوی) مدیریت و آبادانی باغ را برعهده گرفت، این منطقه در میان عامه مردم به باغ محتشم شهرت یافت. با روی کار آمدن پهلوی اول و طی فرایندهای اداری و مالیاتی، این باغ شخصی در ازای بدهی‌های مالیاتی به تصرف دولت درآمد. از آن پس، در درهای باغ به روی عموم باز شد و به‌عنوان نخستین بوستان رسمی و بزرگ شهر (پارک شهر رشت) تغییر کاربری داد تا چند نسل از مردم رشت در سایه‌سار آن خاطره‌سازی کنند.
رازها و ظرائف عمارت کلاه‌فرنگی
در ضلع جنوبی باغ و در نزدیکی کرانه گوهررود، بنایی دلفریب، سپیدرنگ و افسانه‌ای جلب توجه می‌کند که به عمارت کلاه‌فرنگی معروف است. این عمارت تابستانی که در گذشته محل سکونت ییلاقی، استراحت و پذیرایی از مهمانان ویژه بیگلربیگی بوده، شاهکاری از تطبیق معماری با اقلیم مرطوب شمال است:
-
معماری طبقانی و خطای دید هوشمندانه: یکی از جذاب‌ترین نکات این عمارت، خطای دید دیداری آن است؛ بنا از نمای بیرونی ۴ طبقه به نظر می‌رسد، اما در اصل دارای ۳ طبقه کاربری است. طبقه اول و دوم هرکدام شامل یک اتاق منفرد مرکزی با ایوان‌های سراسری اطراف هستند. طبقه سوم شامل یک تالار هشت‌ضلعی بزرگ با پنجره‌های متعدد خورشیدی است که دیدی ۳۶۰ درجه و بی‌نظیر به تمام پهنه باغ دارد. طبقه چهارم در واقع همان سقف مخروطی، کلاه‌شکل و فضای زیر شیروانی است که نمای بیرونی را ۴ طبقه جلوه می‌دهد.
-
مصالح و سازگاری اقلیمی: مصالح اصلی بنا شامل آجر، خشت، چوب، نرده‌های سفالی و ملات بومی است. بالکن‌های دورتا دور (تلار) و جان‌پناه‌های چوبی علاوه بر ایجاد سایه و جلوگیری از نفوذ باران‌های کج‌باران رشت، جریان هوای مطبوعی را در تابستان ایجاد می‌کنند. سقف شیروانی خروشان آن که شباهت زیادی به کلاه‌های فرنگی (اروپایی) دوره قاجار داشت، علت اصلی نام‌گذاری این عمارت بوده است.
جاذبه‌ها و تجربه‌های گردشگری در باغ
-
پیاده‌روی در همجوار گوهررود: رودخانه تاریخی گوهررود از ضلع جنوبی باغ می‌گذرد. مجاورت مسیرهای سنگ‌فرش و سایه چنارها با خنکای آب رودخانه، فضایی فوق‌العاده شاعرانه برای قدم‌زدن، عکاسی و پیک‌نیک‌های خانوادگی فراهم کرده است.
-
امکانات ورزشی و تفریحی همگانی: باغ محتشم امروزه علاوه بر بعد تاریخی، یک پارک شهری کاملاً مجهز است. زمین‌های تنیس روی میز، میزهای شطرنج، وسایل ورزشی همگانی، دیواره صخره‌نوردی، زمین والیبال، زمین بازی کودکان و شهربازی در بخش‌های مختلف پارک جانمایی شده‌اند.
-
بهشت عکاسان در چهار فصل: این باغ یکی از برترین لوکیشن‌های عکاسی طبیعی و تاریخی در استان گیلان است؛ از طراوت سبز و بهارنارنج‌های بهار گرفته تا پادشاهی رنگ‌های نارنجی و طلایی در پاییز و سکوت برفی زمستان روی سقف عمارت.
پارکینگ و بهترین زمان بازدید
باغ محتشم در خیابان حافظ، ضلع جنوبی رودخانه گوهررود واقع شده است. دسترسی به آن از طریق خیابان حافظ، خیابان ملت و خیابان مطهری بسیار آسان است.
-
پارکینگ: خیابان‌های اطراف باغ دارای پارکینگ‌های عمومی و حاشیه‌ای مناسبی هستند که خیال شما را از بابت خودرو راحت می‌سازند.
-
بهترین زمان بازدید: فصل پاییز (مهر و آبان) با فرشی از برگ‌های رنگارنگ و بهار (اردیبهشت) با هوای بهشتی، بهترین زمان‌ها برای بازدید هستند. عصرها تا پاسی از شب نیز فضای پارک پر از حیات، ورزشکاران و انرژی مردم بومی شهر رشت است.
