نام این محله تاریخی از شغل و حرفه اصلی ساکنان اولیه آن در چند قرن پیش گرفته شده است. «ساغری» یا «ساغری‌دوزی» نوعی کفش چرمی سنتی، ظریف و نوک‌برگشته زنانه و مردانه بود که با چرم خامی به همین نام ساخت می‌شد و در دوره قاجار و پهلوی اول محبوبیت بسیار زیادی داشت. کفش‌دوزان، چرم‌کاران و استادکاران بزرگ رشت در این راسته کارگاه‌های اصلی خود را برپا کرده بودند و به همین دلیل این منطقه به «گذر ساغریسازان» معروف شد.
ساغریسازان در دوره قاجار از اعیان‌نشین‌ترین، ثروتمندترین و پرنفوذترین مناطق رشت به شمار می‌رفت؛ جایی که بزرگ‌ترین تجار گیلان، رجال سیاسی، علمای سرشناس و خان‌های اصیل در خانه-باغ‌های پهناور و عمارت‌های چوبی آن سکونت داشتند و تصمیمات مهم شهری و منطقه‌ای در همین محله اتخاذ می‌شد.
قلب معنوی محله
در مرکز و کانون اصلی محله، بقعه‌ای متبرکه و پرآرامش وجود دارد که اهالی آن را به نام «بقعه گذر بادیه» یا «امامزاده آقا سید عباس» می‌شناسند.
-
اصالت معنوی و معماری بومی: این بقعه با کاشی‌کاری‌های سنتی فیروزه‌ای و لاجوردی، سقف شیروانی سفالین، پنجره‌های مشبک و حیاطی مصفا، قلب معنوی محله به شمار می‌رود. بنای بقعه بارها بازسازی شده اما هویت بومی خود را حفظ کرده است.
-
حس‌وحال بومی و زیست روزمره: حضور پیرمردان و معتمدان محلی روی نیمکت‌های حیاط بقعه، گپ‌وفضاهای دوستانه، صدای زنگ ساعت‌های قدیمی و عطر اسفند و عود در عصرگاهان، فضایی سراسر معنویت و اصالت ایجاد می‌کند. این نقطه محلی است که مذهب و اجتماع به طبیعی‌ترین شکل ممکن پیوند خورده‌اند.
گشت‌وزار عمیق در ساغریسازان
ساغریسازان مهد موزه‌های زنده معماری در استان گیلان است. با قدم زدن در راسته اصلی و کوچه‌های فرعی آن، با آثار تاریخی متعددی روبرو می‌شوید:
-
حمام حاجی (حمام تاریخی ساغریسازان): یکی از زیباترین و باشکوه‌ترین حمام‌های قاجاری شمال ایران است. سردرِ این حمام با کاشی‌کاری‌های معرق، تصاویر شاهنامه، سربازان قاجاری و اسلیم‌های فیروزه‌ای تزیین شده و شاهکاری از هنر کاشی‌کاری سنتی محسوب می‌شود.
-
عمارت و خانه سمیعی‌ها: یکی از اصیل‌ترین خانه-باغ‌های تاریخی گیلان که با ایوان‌های سراسری چوبی (تلار)، حیاط مرکزی پردرخت، پنجره‌های ارسی و شیشه‌های رنگی، اوج شکوه زندگی اعیانی قاجار را در رشت به تصویر می‌کشد.
-
مسجد گلدسته: مسجدی قدیمی و باشکوه با مناره‌ای آجری و تزیینات کاشی که از شاخص‌ترین عناصر بصری و مذهبی محله ساغریسازان به شمار می‌رود.
-
راسته بازارچه محلی و طعم‌های نوستالژیک: راسته اصلی محله پر از مغازه‌های قدیمی چندصدساله است؛ دکان‌های عطاری با عطر ادویه‌های شمال، حلواپزی‌های سنتی، کارگاه‌های قدیمی و نانوایی‌هایی که نان «خلفه» (نان کشتا با پوره کدو تنبل) و کلوچه داغ دست مردم می‌دهند. کباب‌فروشی‌های محلی و قهوه‌خانه‌های سنتی ساغریسازان نیز از قدیمی‌ترین نقاط شکم‌گردی اصیل رشت هستند.
-
بافت کوچه پس‌کوچه‌ها: دیوارها و دیوارهای کاه‌گلی، درب‌های چوبی دوپنگام با کوبه‌های زنانه و مردانه، پنجره‌های چوبی و کوچه‌های پیچ‌واپیچ، بهترین سوژه‌ها را برای عکاسی مستند شهری، معماری و مردم‌شناسی فراهم می‌کنند.
دسترسی و راهنمای بازدید
محله ساغریسازان در جنوب شرقی مرکز شهر رشت قرار گرفته و از خیابان مطهری، خیابان بادی‌الله، خیابان شریعتی و میدان بسیج (صیقلان) دسترسی مستقیم و آسان دارد.
-
برنامه پیشنهادی بازدید: خودروی خود را در خیابان مطهری یا خیابان بادی‌الله پارک کرده و کل مسیر گذر ساغریسازان را پیاده طی کنید.
-
بهترین زمان بازدید: عصرها از ساعت ۴ تا ۸ شب بهترین زمان است؛ چرا که بازار محلی در اوج جنب‌وجوش است، کسبه قدیمی حضور دارند و نور غروب روی کاشی‌های بقعه و درب‌های چوبی جلوه‌ای فوق‌العاده برای عکاسی می‌سازد.
