باران‌نامه رشت ؛ شهري که در باران متولد شد

رشت فقط یک اسم روی نقشه یا یک ایستگاه میان‌راهی برای رسیدن به دریا نیست؛ رشت یک فرهنگ زنده، یک سبک زندگی متمایز و مانیفستِ شادزیستی در دل جلگه‌های سرسبز شمال ایران است. این کلان‌شهر که از سوی یونسکو به عنوان «پایتخت خلاق خوراک‌شناسی» ثبت شده و در فرهنگ عامه به «شهر باران‌های نقره‌ای» شهرت دارد، مانند عطر خاکِ باران‌خورده، شناسنامه‌ای کاملاً منحصر‌به‌فرد و بی‌بدیل دارد.

توسعه و هویّت‌یافتگی مدرن رشت از دوره صفویه و به‌ویژه زمان شاه عباس آغاز شد و در دوره قاجار و پهلوی اول به اوج رسید. رشت به واسطه موقعیت ممتاز جغرافیایی و همجواری با دریای خزر، دروازه ورود مدرنیته، اندیشه‌های روشن‌گری و معماری اروپایی به ایران بود. ارتباطات گسترده تجاری با بندر انزلی و شهر سنت‌پترزبورگ روسیه باعث شد رشت همواره چند گام از زمانه خود پیش‌تر باشد. رشت شهرِ "نخستین‌ها" است؛ نخستین بانک تجاری ایران، نخستین کتابخانه عمومی کشور، نخستین داروخانه شبانه‌روزی و نخستین تئاتر کلاسیک ایران در این خاک پایه‌گذاری شده‌اند.

رشت شهري است که هیچ‌گاه به خواب نمی‌رود. بافت شهری آن ملغمه‌ای جذاب از روح کلاسیک اروپا، اصالت تاریخ گیل و شادابی و پویایی روزمره است. در رشت، زندگی در خیابان جریان دارد؛ از پیرمردانی که در سبزه‌میدان شعر می‌خوانند و شطرنج می‌بازند تا جوانانی که زیر ریزباران‌های معروفش، شب‌های روشن پیاده‌راه را تا پاسی از شب زنده نگه می‌دارند.

 معبر سبز خزر

رشت، مرکز استان گیلان، همچون نگینی در ۵۴ کیلومتری جنوب دریای خزر و در ارتفاع ۵- متری از سطح آب‌های آزاد بر پهنه دشت آبرفتی گیلان تکیه زده است. از نظر مختصات جغرافیایی در ۳۷ درجه و ۱۶ دقیقه عرض شمالی و ۴۹ درجه و ۳۵ دقیقه طول شرقی جای دارد. این موقعیت، رشت را در زمره‌ پست‌ترین مناطق جلگه‌ای ایران قرار داده است.

شهر رشت از نظر ژئومورفولوژی میان دو آغوش آبی یعنی رودخانه‌های «گوهررود» در غرب و «زرجوب» در شرق محصور شده است. این دو رودخانه که از ارتفاعات کوهستانی جنوب رشت سرچشمه می‌گیرند، پس از نوازش درون شهر و عبور از میان محلات قدیمی، در منطقه پیربازار به یکدیگر پیوسته و در نهایت به تالاب بین‌المللی انزلی می‌ریزند.

شبکه شریان‌های ارتباطی و مسیرهای دسترسی:

• رویاپردازی در مسیر زمینی و جاده‌ای: آزادراه قزوین-رشت با طول ۳۲۵ کیلومتر از تهران، اصلی‌ترین و مهم‌ترین شریان حیاتی مرکز ایران به گیلان است. این جاده پس از عبور از پیچ‌واپیچ کوه‌های البرز، توربین‌های بادی منجیل و زیتون‌زارهای رودبار، شما را مستقیم به قلب جلگه می‌رساند. علاوه بر این، محور جاده ساحلی بندر انزلی به رشت از شمال، جاده شرق گیلان (محور لاهیجان و سیاهکل به رشت) و محور غرب گیلان (فومن و صومعه‌سرا به رشت) شبکه‌ای کامل و پرترافیک از ارتباطات جاده‌ای را تشکیل می‌دهند.

• جادوی ریل و سفری خاطره‌انگیز: راه‌آهن قزوین-رشت یکی از زیباترین و مهندسی‌ترین خطوط ریلی کشور است. قطار با عبور از دل جنگل‌ها، پل‌های معلق و دره‌های سرسبز، تابلویی زنده از طبیعت گیلان را پیش چشم مسافران قرار می‌دهد. ایستگاه راه‌آهن رشت در منطقه فلک‌ده در جنوب شهر واقع شده است.

• پرواز بر فراز شالیزارها: فرودگاه بین‌المللی سردار جنگل رشت، واقع در شمال شهر و در جاده رشت-انزلی، دروازه‌ای آسان و سریع برای هواداران پروازهای هوایی است. این فرودگاه پروازهای روزانه و مستمری به تهران، مشهد، شیراز، اصفهان، کیش و برخی مقاصد منطقه‌ای دارد.

سمفونی ریزباران‌ها و باد گرم

اقلیم رشت بر اساس سیستم طبقه‌بندی آب‌وهوایی دومارتن، مدیترانه‌ای معتدل و بسیار مرطوب است. میانگین بارش سالانه در این شهر به حدود ۱۳۰۰ میلی‌متر می‌رسد که بالاترین میزان بارش در میان تمام مراکز استان‌های ایران است. این حجم از بارش، طراوت ابدی و پوشش گیاهی بی‌نظیری به شهر بخشیده است.

پدیده‌های جوی و اقلیمی ویژه:

• پدیده ریزباران: بارش در رشت در بیشتر ایام سال به صورت قطرات بسیار ریز، مداوم، آرام و ابریشمی است که در گویش محلی به آن «ریزباران»  می‌گویند. این باران نیازی به چتر ندارد و شهر را در هاله ای از رویا و طراوت فرو می‌برد.

• پدیده گرمباد (باد گرم): در فصل پاییز و زمستان، وزش بادهای شدید، داغ و فوق‌العاده خشک از سمت ارتفاعات البرز به سمت جلگه رخ می‌دهد. گرمباد دمای هوا را ناگهان ۱۰ تا ۱۵ درجه افزایش می‌دهد، رطوبت را به حداقل می‌رساند و معمولاً پیش‌درآمدی بر بارش شدید باران یا برف در روزهای بعدی است.

• مه صبحگاهی و شبنم سنگین: به دلیل بالا بودن رطوبت نسبی هوا (که در اکثر روزهای سال بالای ۷۵ درصد است)، پدیده مه غلیظ در ابتدای صبح و شبنم‌های سنگین روی گیاهان و سطح خیابان‌ها از ویژگی‌های دائمی رشت است.

ژئومورفولوژی: رشت بر روی یک دشت رسوبی آبرفتی و بسیار هموار بنا شده که حاصل نهشته‌گذاری رودخانه‌های مخروط‌ افکن البرز شمالی است. شیب شهر بسیار ملایم و به سمت شمال (دریای خزر) است. وجود آبخوان‌های سطحی غنی و خاک‌های آبرفتی، حیات گیاهی فوق‌العاده متراکمی را در تمام محدوده شهری خلق کرده است.

تحلیل مخاطبان بر اساس فصل:

• بهار: خنک، مطبوع و عطرآگین؛ متناسب برای سفر‌های خانوادگی، سالمندان، عکاسان طبیعت و گردشگرانی که شیفته شکوفه‌ها و هوای پاک هستند.

• تابستان: گرم و شرجی؛ متناسب برای جوانان، دوستداران هیجان‌های ساحلی، شنا در دریا و کسانی که شیفته شب‌گردی‌های تابستانی تا سپیده‌دم هستند.

• پاییز: طلایی، بارانی و رمانتیک؛ متناسب برای هنرمندان، شاعران، مجردها و زوج‌های جوانی که عاشق پیاده‌روی زیر باران و عکاسی از برگ‌ریزان هستند.

• زمستان: ساکت، سرد و بومی؛ متناسب برای گردشگران فرهنگی، محققان، عکاسان بافت تاریخی و عاشقان کافه‌نشینی و نوشیدن چای داغ و خوراک‌های گرم محلی.

موزه زنده نئوکلاسیک

• مجموعه میدان شهرداری: نگین معماری دهه ۱۳۰۰ شمسی که ساخت و سازهای آن در دوره پهلوی اول انجام شد. این مجموعه شامل کاخ شهرداری، برج ساعت، عمارت پست و تلگراف، و هتل ایران است که همگی با الهام از معماری نئوکلاسیک شرق اروپا و سنت‌پترزبورگ ساخته شده‌اند و حس و حالی اروپایی به مرکز شهر می‌بخشند.(میدان شهرداری را بشناسید🌐)

• پیاده‌راه فرهنگی علم‌الهدی و شهرداری: شریان حیاتی و اجتماعی شهر. مسیری سنگ‌فرش شده و عاری از وسایل نقلیه که میدان شهرداری را به سبزه‌میدان متصل می‌کند. این پیاده‌راه محل تلاقی مجسمه‌های برنزی اصناف بومی، نوای آکاردئون خوانندگان خیابانی و پیاده‌روی‌های شبانه مردم است.

• سبزه‌میدان: میدانی قدیمی و تاریخی متعلق به دوره قاجار که پناهگاه درختان کهنسال، حوض بزرگ و تندیس مفاخر گیلان مانند میرزا کوچک‌خان، استاد پوررضا و دکتر بهزاد است؛ جایی برای نشستن و شنیدن قصه‌های قدیمی شهر.

• باغ محتشم و عمارت کلاه‌فرنگی: باغ محتشم کهن‌ترین پارک رشت است که قدمت آن به دوره قاجار می‌رسد. در میان این پارک، «عمارت کلاه‌فرنگی» قرار دارد؛ بنایی چهارطبقه و چوبی با معماری کلاه شکل و ایوان‌های هشت‌ضلعی که انعکاسش در آب استخر پارک چشم‌نواز است.(باغ محتشم و عمارت کلاه‌فرنگی را بشناسید🌐)

• خانه موزه میرزا کوچک‌خان جنگلی: خانه‌ای چوبی، اصیل و دوطبقه با ایوان‌های مصفا در محله قدیمی «استادسرا». این خانه محل ولادت و زندگی رهبر نهضت جنگل بوده و امروزه وسایل شخصی، اسناد تاریخی و سلاح‌های دوره جنبش جنگل در آن نگهداری می‌شود.(خانه موزه میرزا کوچک‌خان جنگلی را بشناسید🌐)

• موزه باستان‌شناسی و مردم‌شناسی رشت: واقع در خیابان طالقانی؛ خانه‌ای تاریخی متعلق به میرزا خلیل آقا که اشیای باارزش باستان‌شناسی تپه مارلیک و جلوه‌های زندگی بومی مردم گیلان در آن به نمایش درآمده است.

• محله و بقعه ساغریسازان: یکی از قدیمی‌ترین و اصیل‌ترین محلات رشت با حمام‌های تاریخی (مانند حمام حاجی)، مساجد کهن، کوچه‌های باریک و بناهای آجری دوره قاجار با سقف‌های سفالی که اصالت ساختاری رشت قدیم را زنده نگه داشته است.(محله و بقعه ساغریسازان را بشناسید🌐)

سفر به دل افسانه‌های سبز

• موزه میراث روستایی گیلان (سراوان): در کیلومتر ۱۸ جاده رشت-قزوین و در دل پارک جنگلی سراوان. این موزه روباز، زنده و بی‌نظیر، خانه‌های واقعی روستایی را از مناطق مختلف گیلان (جلگه، کوهپایه و کوهستان) واکاوی و با همان مصالح در این نقطه دوباره بازسازی کرده است تا معماری و زندگی بومی را به تصویر بکشد.

• پارک جنگلی سراوان و دریاچه آفتابگردان: در مجاورت موزه میراث روستایی. دریاچه کوچک این پارک به دلیل پوشش جلبکی سبز رنگ و متراکم، منظره‌ای کاملاً شبیه به چمنزار روی آب ایجاد کرده و امکان قایق‌رانی رویایی در میان درختان جنگلی را فراهم می‌سازد.(پارک جنگلی سراوان و دریاچه آفتابگردان را بشناسید🌐)

• دریاچه و روستای سقالکسار: در ۱۵ کیلومتری جنوب رشت. سدی خاکی در میان جنگل‌های متراکم که تصویر انعکاس درختان روی آب زلال آن، تابلویی بی‌نظیر می‌سازد. این منطقه به عنوان یکی از پاکیزه‌ترین دریاچه‌های ایران شناخته می‌شود.

• تالاب عینک: چشمِ آبیِ رشت و بزرگ‌ترین تالاب شهری ایران در حاشیه غربی شهر. این تالاب طبیعی به دلیل شکل ظاهری‌اش در عکس‌های هوایی به این نام خوانده می‌شود و زیستگاه نیلوفرهای آبی و پرندگان مهاجر است.

• منطقه حفاظت‌شده بوجاق و بندر کیاشهر: در ۴۵ کیلومتری شمال شرقی رشت. پل چوبی طولانی کیاشهر که از میان نیلوفرها و نیزارها می‌گذرد تا دست مسافر را در دست ساحل و دریا بگذارد، از زیباترین نقاط اطراف رشت است.(درباره کیاشهر بیشتر بخوانید🌐)

از شکوه مدرن تا ایوان‌های تلاردار

در شهر رشت گزینه‌های اقامتی با توجه به تنوع سلیقه‌ها به شکلی فراگیر توزیع شده‌اند:

• هتل‌های مجلل و مدرن: هتل بزرگ کادوس (واقع در خیابان منظریه) با امکانات کامل اقامتی، هتل شبستان (واقع در فلکه فرزانه) با طراحی مدرن و رستوران‌های تخصصی، و هتل پامچال از گزینه‌های شاخص شهری برای علاقه‌مندان به رفاه مدرن هستند.

• هتل‌های اقتصادی و مرکز شهر: هتل اردیبهشت و هتل پردیس در نزدیکی میدان شهرداری، دسترسی سریع و پیاده به مراکز تاریخی، پیاده‌راه و بازار سنتی را ایجاد می‌کنند.

• بوتیک‌هتل‌ها و خانه‌های تاریخی: اقامت در خانه تاریخی ابریشمی یا مجموعه اقامتی ترنگ با گچ‌بری‌های دوره قاجار و پهلوی، فرصت لمس مستقیم تاریخ، ایوان‌های چوبی و حیاط‌های مصفا را فراهم می‌سازد.

• اقامتگاه‌های بومی (Eco-lodges) در حومه: کلبه‌های چوبی اطراف سقالکسار، سراوان و پیربازار با ایوان‌های تلاردار، بوی مطبوع هیزم و سرو غذاهای خانگی بومی، تجربیاتی کاملاً روستایی رقم می‌زنند.

ارکستر طعم‌ها در سفره یونسکو

در رشت، غذا خوردن فقط رفع گرسنگی نیست؛ یک آیین مقدس، یک هنر خانوادگی و نشانه‌ای از عشق به زندگی است. ثبت رشت به عنوان شهر خلاق خوراک‌شناسی در یونسکو، به دلیل تنوع بیش از ۲۲۰ نوع خوراک بومی است که بر پایه سبزیجات تازه، سیر، رب انار، مغز گردو و محصولات دریایی استوار است.

شاهکارهای سفره رشتی:

• میرزا قاسمی: شاهکار بادمجان کبابی روی آتش با بوی دود، سیر فراوان، گوجه‌فرنگی و تخم‌مرغ.

• باقلاقاتوق: پخت پاچ‌باقلا (باقلای بومی گیلان) به همراه شوید تازه، سیر و تخم‌مرغ عسلی.

• اناربیج: خورش سلطنتی گیلان شامل گوشت قلقلی، سبزی‌های معطر محلی (خالیوا و چوچاق)، رب انار ترش و گردوی سائیده شده.

• کباب ترش و چنجه گیلانی: گوشت تازه خوابانده شده در ترکیب جادویی گردو، رب انار، سیر و سبزی‌های معطر.

• کال‌کباب: پیش‌غذای شگفت‌انگیز سرد شامل بادمجان کبابی، آب انار ترش، گردو، سیر و چوچاق.

• ترشِ تره، سیرقلیه، ماهی سفید و اشپل‌دیبیج: از دیگر خوراک‌های برجسته این جدول غذایی غنی هستند.

اردوی مخلفات سفره: سفره رشتی بدون مخلفات معنا ندارد؛ زیتون پرورده اصیل، باقلای خام، اشپل (تخم ماهی شور)، سیرترشی چندساله و «درار» (نمک سبز معطر حاصل از ساییدن سبزی‌های بومی) پای ثابت تمام وعده‌ها هستند.

جادوی شیرینی‌ها: رشته‌خشکار (شیرینی سنتی تهیه شده از آرد برنج که روی سینی‌های مسین بریان شده و درونش پر از گردو و دارچین است)، کاکا (کدو حلوایی سرخ شده) و کلوچه فومن.

سمفونی رنگ، آواز و حیات جاری

بازار بزرگ و سنتی رشت: بازار سنتی رشت یک مرکز خرید ساده نیست؛ یک تئاتر زنده و پرشور از فرهنگ گیلان است. این بازار روباز با طاق‌های قاجاری (کاروانسراهای طاق کوچک و طاق بزرگ) در مرکز شهر قرار دارد. راسته‌های مختلف مانند راسته‌ ماهی‌فروشان، راسته‌ سبزی‌فروشان و راسته‌ ترشی‌جات با صیحه‌ها و آوازهای موزون فروشندگان جان می‌گیرند. رنگ‌پاشی سبزیجات تازه بومی، عطر زیتون، ترشی‌های تند و تماشای حیات روزمره مردم، بازار رشت را به جذاب‌ترین و زنده‌ترین نقطه شهر بدل کرده است.

پاساژها و مراکز خرید مدرن: برای خریدهای مدرن، خیابان گلسار، مرکز خرید گلسار، پاساژ رز، رزمال و مراکز تجاری خیابان مطهری و شریعتی اصلی‌ترین مقاصد شهری به شمار می‌روند.

۷۲ ساعت غرق شدن در رشت

روز اول: هویّت تاریخی، معماری شهری و فرهنگ شبانه

• صبح: شروع حرکت از میدان شهرداری، بازدید از کاخ شهرداری، برج ساعت و عمارت پست. پیاده‌روی در پیاده‌راه علم‌الهدی تا سبزه‌میدان.

• ظهر: صرف ناهار سنتی (میرزا قاسمی، باقلاقاتوق و کال‌کباب) در یکی از رستوران‌های اصیل اطراف بازار.

• عصر: ورود به بافت کهن بازار سنتی رشت، عکاسی از راسته‌های ماهی‌فروشان و خرید مخلفات و ترشی‌جات.

• شب: پیاده‌روی شبانه در پیاده‌راه شهرداری، شنیدن موسیقی خیابانی و میل کردن کباب‌های دکه‌ای خیابانی پای برج ساعت.

روز دوم: زیست‌بوم روستایی، جنگل و دریاچه

• صبح: سفر به جنوب رشت و بازدید کامل از موزه میراث روستایی گیلان در سراوان جهت آشنایی با خانه سراهای اصیل گیلان.

• ظهر: صرف غذای بومی در اقامتگاه‌های محلی اطراف سراوان یا سقالکسار.

• عصر: بازدید از دریاچه سقالکسار، قایق‌رانی و پیاده‌روی در مسیر جنگلی اطراف سد خاکی.

• شب: بازگشت به شهر، استراحت و گشت‌ و گذار در خیابان گلسار و کافه‌گردی.

روز سوم: مشاهیر، باغ‌های تاریخی و خرید سوغات

• صبح: بازدید از خانه موزه میرزا کوچک‌خان جنگلی در محله استادسرا و سپس گشت در محله قدیمی ساغریسازان.

• ظهر: صرف ناهار (اناربیج یا کباب ترش) در رستوران شورکولی یا رازقی.

• عصر: بازدید از باغ محتشم و عمارت تاریخی کلاه‌فرنگی، قدم زدن زیر درختان کهنسال.

• شب: خرید سوغات نهایی شامل رشته‌خشکار تازه از خیابان امام، صنایع‌دستی، چای اصیل گیلان و زیتون پرورده.

رقص سفال سرخ و نئوکلاسیک غربی

معماری شهر رشت دو شناسنامه و ساختار کاملاً متمایز دارد:

معماری بومی و اقلیمی (گیل): این معماری کاملاً بر اساس همزیستی با باران‌های مداوم و رطوبت بالا شکل گرفته است. شاخصه‌های اصلی آن عبارتند از:

• سقف‌های شیب‌دار با پوشش سفال‌های سرخ‌رنگ (چهارپوش) برای هدایت سریع آب باران.

• استفاده فراوان از چوب در سازه، ستون‌ها و نمای بناها.

• ساخت «تلار» (ایوان‌های عریض و ستون‌دار چوبی) در جلوی بنا جهت ایجاد سایه، تهویه جریان هوا و جلوگیری از نفوذ رطوبت.

• کرسی‌چینی و بالا آوردن سطح بنا از کف زمین برای فاصله گرفتن از رطوبت خاک.

معماری دوره نوسازی (نئوکلاسیک اروپایی): در انتهای دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی، به دلیل روابط مستمر تجاری با روسیه و اروپا، مرکز شهر رشت دستخوش دگرگونی شد. بناهای میدان شهرداری، ساختمان بانک ملی، و خانه‌های تاریخی مانند خانه ابریشمی با الگوی نئوکلاسیک اروپایی ساخته شدند. مشخصات این سبک شامل گچ‌بری‌ها و سیمان‌بری‌های پرکار، پنجره‌های قرینه و مرتفع، ستون‌های مدور با سرستون‌های کارشده، و برج‌های ساعت است.

شادزیستی در پناه گیلکی

زبان و گویش: مردم رشت به زبان گیلکی و گویش اصیل «بیه‌پسی» (مناطق غرب سفیدرود) سخن می‌گویند. این زبان دارای گنجینه واژگانی فوق‌العاده غنی، ساختار دستوری مستقل و قرابت با زبان‌های ایرانی باستان است.

روحیه اجتماعی و سبک زندگی: مردم رشت به داشتن روحیه آزاداندیشی، مدارای اجتماعی، اهتمام فراوان به آراستگی ظاهری، شادزیستی و فرهنگ قوی حضور در فضاهای جمعی شهرت دارند. شب‌زنده‌داری در این شهر بخشی از سبک زندگی روزمره است.

آداب و رسوم بومی:

• نوروزخوانی: در روزهای پایانی اسفند، نوروزخوانان با خواندن اشعار محلی و زدن بر طبل، آمدن بهار را به خانه‌ها مژده می‌دهند.

• کشتی گیله‌مردی: از ورزش‌های سنتی و پهلوانی گیلان که با آداب ویژه، نیایش، و رقص پا (فوت‌پارنگ) در جشن‌ها برگزار می‌شود.

• آیین‌های باران‌خواهی و آفتاب‌خواهی: مانند «کترا گیشی» و «گول‌گولی آفتاب» که در سنتهای برنج‌کاری برای مهار یا طلب باران اجرا می‌شده است.

• مراسم عزاداری محرم: عزاداری در محلات قدیمی مانند ساغریسازان با علم‌بندی، مقتل‌خوانی، و توزیع نذورات بومی انجام می‌گیرد.

شهرِ اولین‌ها و شب‌های روشن

• تنها شهر خلاق خوراک‌شناسی ایران در یونسکو: ثبت رسمی رشت به دلیل تنوع عظیم غذایی و پایداری زنجیره تولید غذا.

• شهر شب‌های روشن: رشت از معدود شهرهای ایران است که حیات شهری، پیاده‌راه‌ها، دکه‌های خوراک‌فروشی و بازار آن تا ۳ بامداد فعال و پررونق است.

• شهر نخستین‌های مدرن: پایه‌گذاری اولین کتابخانه عمومی ایران (کتابخانه ملی رشت در سال ۱۳۰۶)، اولین داروخانه شبانه‌روزی (داروخانه کارون)، اولین خانه سالمندان و معلولین ایران، و نخستین راه‌آهن شهری ایران (مسیر پیربازار به رشت).

• ساختار زیست‌محیطی آب‌محور: محصور بودن میان دو رودخانه زرجوب و گوهررود و نزدیکی به بزرگ‌ترین تالاب‌های ساحلی خزر.

مشاهیر و اشعار معروف

مشاهیر برجسته:

• تاریخی و سیاسی: میرزا کوچک‌خان جنگلی (رهبر نهضت جنگل)، حیدرخان عمواوغلی (فعال مشروطه)، دکتر ارسن میناسیان (خیر بزرگ و داروساز).

• علمی: دکتر محمود بهزاد (پدر زیست‌شناسی مدرن ایران)، دکتر مجید سمیعی (جراح برجسته مغز و اعصاب جهان)، استاد ابراهیم پورداوود (ایران‌شناس).

• ادبی و هنری: امیر هوشنگ ابتهاج (سایه)، فریدون پوررضا (استاد آواز گیلکی)، کیومرث صابری فومنی (گل‌آقا)، و اکبر رادی (نمایشنامه‌نویس).

جملات و ابیات معروف ادبی درباره رشت:

• هوشنگ ابتهاج (سایه):

  «باز هم باران است / که می‌بارد بر سفال‌های پیر رشت... / و من در غریبی خویش / بوی شبدرهای تر را از یاد نبرده‌ام.»

• ترانه معروف گیلکی (فریدون پوررضا):

  «می‌جانه گیلان، می رشتِ باران‌خورده / تی خاکِ پاکِ بِمِرَم که عطراگینه...» (گیلان جان من، رشت باران‌خورده من / بمیرم برای خاک پاکت که عطرآگین است...)

• سهراب سپهری (در یادداشت‌های سفر):

  «در رشت باران که می‌بارد، زمین حرف می‌زند. هوای رشت بوی زندگی و رطوبت تازه می‌دهد، انگار آسمانش نزدیک‌تر از هر جای دیگری به زمین تکیه داده است.»

• محمود دولت‌آبادی:

  «رشت شهر روشنفکری زیر سفال‌های سرخ است؛ شهری که حتی بارانش هم آهنگ دارد و مردمش با مهربانی آب و هوا خو گرفته‌اند.»

امانت‌داری از زمینِ باران‌خورده

• مدیریت پسماند و زباله: استان گیلان و شهر رشت با بحران جدی دفن زباله (به‌ویژه در منطقه سراوان) مواجه هستند. گردشگران باید تولید زباله، به‌ویژه پلاستیک‌های یک‌بار مصرف را به حداقل رسانده و از رهاسازی زباله در طبیعت و دریاچه‌ها اکیداً خودداری کنند.

• مصرف بهینه آب: با وجود بارندگی فراوان، تامین آب آشامیدنی تصفیه‌شده فرآیندی هزینه‌بر است. مدیریت مصرف آب در طول اقامت یک الزام اخلاقی است.

• حمایت از اقتصاد بومی: خرید مستقیم صنایع‌دستی (مانند رشتی‌دوزی، حصیربافی و بامبوبافی) و خوراکی‌ها از تولیدکنندگان خرد محلی در بازار سنتی، به پایداری اقتصاد بومی کمک می‌کند.

• احترام به بافت زیستی و شهری: حفظ آرامش در محله‌های قدیمی، عدم آسیب به بناهای تاریخی، و احترام به فرهنگ و گویش مردم بومی از اصول اساسی سفر مسئولانه است.